السيد الطباطبائي
268
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
ترجم سخن صدوق ( ره ) : صدوق ( ره ) مى گويد : دليل بر اين كه صانع متعال ، واحد است و بيش از واحد نيست ، اين است : اگر دو خدا وجود داشته باشد ، خالى از اين نيست كه هر كدام از آن ها قادر است از اراد ديگرى ، ممانعت كند ، يا قادر نيست . اگر هر دو اين قدرت را دارند پس براى هر كدام ممكن است ديگرى را منع كند . و هر كس كه چنين منعى درباره او ممكن باشد ، او حادث ( و پديده است نه خدا - پس هر دو حادث هستند ) همانطور كه هر مصنوع ، حادث است . و اگر هر دو به « ممانعت از اراد ديگرى » قادر نيستند ، پس هر دو عاجز و ناقص هستند و عجز و نقصان ، از دلايل حدوث هستند . پس روشن شد كه آن چه ازلى است واحد است . و دليل ديگر : هر كدام از آن دو ، يا قادر است چيزى را از ديگرى كتمان كند . در اين صورت آن كه بر عليه او كتمان امكان دارد ، حادث است ( يعنى هر دو حادث هستند ) . و اگر هر كدام از آن ها به اين كتمان قدرت ندارد ، پس عاجز است و عاجز حادث است ( يعنى هر دو حادث هستند ) . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : هر دو دليل ، اشكال دارند . زيرا عموم قدرت در واجب ، لازم نگرفته كه قدرتش بر هر امرى تعلق داشته باشد . و ممكن است آن منع مفروض و كتمان مفروض ( كه صدوق فرض كرده ) هر دو محال باشند و قدرت به آن ها تعلّق نداشته باشد . پس ، نقص واجب و حدوث او ، لازم نمى آيد . بررسى : مقدمه : يكى از اصول شناخته شده در ارسطوئيات ، اصل « قدرت خدا بر محال تعلّق نمى گيرد » است . با اين كه اين سخن صحيح است اما در هيچ آيه و حديثى اين سخن را بدين صورت و با اين بافت ، نمى يابيم . قرآن كه تبيان كل شيئ است « 1 » و اهل بيت ( ع ) نيز
--> ( 1 ) - آيه 89 ، سوره نحل .